Afgelopen zaterdag, op de dag van de Canal Parade in Amsterdam, publiceerde De Telegraaf een lelijk filmpje op haar site. De kop: ‘Homo-acceptatie gedaald in Amsterdam: ‘Dit is de werkelijke oorzaak’’. De Telegraaf bedondert de boel voortdurend, maar dit is wel weer next level.
Hoi Telegraaf, waarom doen jullie dit? Dit gaat voorbij aan journalistieke luiheid, dit is gewoon kwaadaardig. Amsterdams raadslid Cas van Berkel (JA21) wat laten roepen over links, buitenlanders en een door jullie drie jaar geleden bij elkaar geWOBte quasi-rel opwarmen, doet op geen enkele manier recht aan dit onderwerp. Zal ik het dan maar weer uitleggen?
Schrijver en dichter Gerard Reve, onbetwist één van de grootste Nederlandse schrijvers van de vorige eeuw, werd in 2018 opgenomen in de Humanistische Canon. Dat was vanwege zijn pleidooi voor vrijheid van (geen) godsdienst, vrijheid van meningsuiting, euthanasie en dat hij als een van de eerste bekende Nederlanders openlijk praatte over zijn homoseksualiteit.
Tegelijkertijd was hij omstreden door zijn racistische en seksistische uitspraken, maar die werden vaak als ‘ironie’ gezien. Zijn racistische grappen waren toen al niet leuk, bijvoorbeeld voor de Surinaamse diaspora in Nederland. Maar toch bleef progressief en intellectueel Nederland Reve eindeloos eren en citeren. Is het niet tijd daar nog eens over na te denken. Wat Blijft van Gerard Reve in 2025?
In ‘Wat Blijft Podcast’ bespreekt Botte Jellema met drie Reve-kenners met verschillende visies op zijn uitingen. Hoe kijken we tegen Reve’s denken? Is de ironie dood? Of kunnen we die juist nu wel gebruiken?
In deze aflevering komen aan het woord: Aleid Truijens, auteur en publicist, o.a. over literatuur in de Volkskrant Christiaan Weijts, schrijver, columnist en Reve-liefhebber Nynke de Jong, journalist, auteur en podcastmaker (o.a. Alle Geschiedenis Ooit) en fervent boekenlezer.
De meest waarschijnlijke oorzaak van dat mij iets verschrikkelijks overkomt, zoals een verkeersongeluk, een hartaanval, financiële problemen, of in voorlopige detentie raak, is dat ik behept ben met een rampzalig groot rechtvaardigheidsgevoel.
Ik ben opgelicht. Via Marktplaats. Ik kocht daar drie tweedehands microfoons (‘Shure SM7B‘) voor een redelijke prijs, maar ik kreeg drie nepproducten. Melding bij Marktplaats haalde niets uit, melding bij het bedrijf achter ‘kopersbescherming’ haalde niets uit, en aangifte bij de politie ook niet. Die eerste twee hebben me heel slecht behandeld, en beschermen de oplichter zelfs. Hoe, vraag je je misschien af.
Dit jaar bestaat mijn eigen podcast Eeuw van de Amateur tien jaar. Begin februari ’25 vierden we dat alvast, met een optreden in het Amsterdamse theater De Kleine Komedie. Dat werd georganiseerd door Podcast & Chill, waar we vaker mee hebben samengewerkt.
We (Ype en ik) wilden daar graag iets bijzonders van maken. Lang verhaal kort: Ype schreef vijf liedteksten, en ik maakte daar muziek bij. Die hebben we op het podium gespeeld, en we hebben ze ook in de studio opgenomen. Ze staan nu op Spotify!
Het was heel leuk om deze liedjes te maken. Ik schrijf vaker muziek, die Ype soms gebruikt om teksten bij te maken voor onze popband Popdorian. Daarvoor werken we nu aan een heus nieuw album, dat als het goed is later dit jaar verschijnt.
We kregen zulke leuke reacties op onze show.
Deze vijf liedjes hebben wat context nodig. Dat was het theaterprogramma, maar dat is niet recent opnieuw geboekt, dus vertellen we het in een podcastaflevering. Daar zitten de liedjes ook in. Hier kan je laten weten wat je er van vindt. Veel plezier!
In de speciale eindejaarsaflevering 2024 blikken we terug op bijzondere mensen die het afgelopen jaar overleden. Botte Jellema praat met boekrecensent Annemarie Terhell over jeugdboekenschrijver Tonke Dragt die op 12 juli 2024 overleed.
Ze schreef negen dikke jeugdromans, en vele verhalenbundels. Er zijn zeker meer dan drie miljoen van haar boeken verkocht, zo vertelt uitgever Leopold. Al weten ze het getal niet precies, omdat ze de cijfers van zestig jaar geleden niet meer hebben.
Tonke Dragt, in 2005
Haar meest succesvolle boek is zonder twijfel het ridderverhaal De brief voor de koning. Tonke Dragt schrijft dat in 1962. Bijna elk jaar komt er een nieuwe druk: dit jaar verscheen de 67e.
Tonke Dragt wint veel prijzen, zoals de Nienke van Hichtum-prijs, de Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur, een oeuvreprijs die we nu kennen als de Theo Thijssen-prijs, en de Vlag&Wimpel, nu de Griffels. En ze wordt Ridder … in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
Ze werd geboren in Batavia in Indië, nu Jakarta in Indonesië. Ze belandde in de Tweede Wereldoorlog in een Japans kamp, wat zij en haar familie overleefden. Ze vertrokken naar Nederland, en hier werd Tonke Dragt tekenleraar. In het kamp begon ze met fantaseren, wat voor haar een toevlucht was uit de ellende.
‘Sprookjes zijn het leven zelf’, zegt Tonke Dragt in het boek ‘ABC Dragt’ van Annemarie Terhell en Joukje Akveld. ‘Sprookjes zijn geen onzin. Ze zijn heel erg echt gebeurd. Eigenlijk is alles wat je kunt verzinnen waar, omdat het uit jezelf is voortgekomen. De wereld is echt veel wijder dan hij op het eerste gezicht lijkt. En als hij niet zo blijkt te zijn, zoals ik dat in het kamp heel sterk heb ervaren, dan maak je hem toch zo, daarvoor heb je toch hersens gekregen?’
De korte biografische documentaire over Tonke Dragt is een van de drie verhalen die je kan horen in de eindejaarsaflevering van Wat Blijft, gemaakt voor HUMAN en NPO Radio 1.
In deze blogpost beschrijft Botte Jellema hoe hij in november 2022 op Twitter kritiek uitte op Wierd Duk, die hij ‘een volksmenner, nepnieuwsverspreider en schande voor de journalistiek’ noemde. Dat zei hij op basis van legio berichten die Duk de wereld in helpt. De directe aanleiding was dat Duk in een radio-uitzending loog over zijn betrokkenheid bij complottheorieën over MH17.
Duk ontkende ooit over het onderwerp te hebben geschreven, terwijl hij in werkelijkheid Karel van Wolferen (een bekende complotdenker) en Billy Six (idem) meermalen heeft geïnterviewd. In deze gesprekken en artikelen gaf Duk Russische propaganda en ongefundeerde beweringen een podium, zonder kritische weerlegging – iets wat in strijd is met basale journalistieke normen.
Toen Jellema’s tweet viraal ging doordat Duk deze zelf deelde, escaleerde de zaak: Duk betrok zijn hoofdredacteur Paul Jansen van De Telegraaf er bij, die de visie van Duk in het overleg van Nederlandse hoofdredacteuren bracht. Jansen deed in een column Jellema’s kritiek af als haat en bedreiging, terwijl Jellema juist zelf het slachtoffer werd van homohaat van Duk’s volgers.
Onlangs was het twee jaar geleden dat er mij iets overkwam, waar ik meer mee bezig ben geweest dan ik leuk vind. Ik heb er heel lang over nagedacht of ik er meer over zou zeggen dan ik hier al deed. In eerste instantie vond ik namelijk het sop de kool niet waard. Maar er zat me iets dwars waardoor ik er aan bleef denken, en dat intrigeerde me. Het incident is onbelangrijk, maar de gevolgen waren van dien aard, en ook zo verbazingwekkend, dat ik gewoon wil vertellen hoe het zit.
En dit is niet leuk, maar ‘I told you so’. Wat ik zei was: Wierd Duk is een volksmenner, nepnieuwsverspreider en een schande voor de journalistiek. Dat twitterde ik, op 18 november 2022. Die tweet haalde het Genootschap van Hoofdredacteuren en belandde in De Telegraaf. En daarmee werd alles wat ik over Wierd Duk zei nog maar eens bevestigd. Wat ze aan de Basisweg misschien niet leuk vinden, maar ze hebben er zelf een shitshow van gemaakt. In deze blogpost vertel ik je exact hoe het zit.
Botte Jellema volgt het spoor terug van Nederlands-Amerikaanse primatoloog Frans de Waal. De Waal was internationaal geprezen, een pionier op het gebied van gedragswetenschappen, baanbrekend onderzoeker en hij had een diepgaand inzicht in het dierenrijk. Time Magazine noemde hem in 2007 een van de meest invloedrijke personen ter wereld; zijn boek ‘Chimpanseepolitiek’ stond op de lijst van aanbevolen literatuur van de voormalig voorzitter va het Huis van Afgevaardigden van de VS.
Frans de Waal, via fransdewaalmemorial.com
Frans de Waal overleed maart 2024. Hij was met emeritaat, maar nog lang niet klaar met zijn werk en vakgebied. Op zijn sterfbed heeft hij instructies gegeven voor een nieuw boek dat er nog aan zit te komen.
Frans de Waal was een internationaal gewaardeerd wetenschapper, en begenadigd verteller over wetenschappelijke bevindingen. Hij vertrok begin jaren ’80 uit Nederland, met een pregnante reden, die je hoort in de aflevering.
Botte praat met: – emeritus hoogleraar ethologie en socio-ecologie Jan van Hooff; – Frans’ jongste broer Steven de Waal; – hoogleraar cognitieve Psychologie aan de Universiteit Leiden en primaatonderzoeker Mariska Kret; – en Martine Verheij, verzorger van de chimpansees van Burger’s Zoo in Arnhem, waar Frans de Waal in de jaren 70 en 80 onderzoek deed.
Deze biografische documentaire over Frans de Waal is gemaakt voor Wat Blijft van Omroep HUMAN, en is uitgezonden op NPO Radio 1. Frans de Waal is een van de twaalf ‘Grote Geesten‘, in een serie over indrukwekkende denkers uit de Humanistische Canon.
Politiek en journalistiek geweten van Nederland – zo typeerde Rob Wijnberg van De Correspondent Marc Chavannes. Chavannes werkte 42 jaar voor de krant NRC, en stapte in 2015 over naar De Correspondent. Een carrière van vijftig jaar, met correspondentschappen in Londen, Parijs en Washington DC, met een hoogleraarschap aan de Rijksuniversiteit Groningen, en twee successievelijke gezinnen.
Hij verwierf veel ontzag met zijn column Opklaringen. Een scherpslijper, die zo vaak waarschuwde voor de uitholling van de rechtsstaat, en het wegbezuinigen van inhoudelijke kennis bij de overheid.
Hij overleed in januari 2024. Ik maakte een biografisch portret van Marc Chavannes voor het radioprogramma en de podcast Wat Blijft van HUMAN.
Radio- en televisiepresentator Karel van de Graaf werd geadopteerd door zijn tante en groeide op in Hoek van Holland. Dat hij geadopteerd was kwam hij pas later te weten, en het speelde een grote rol in zijn verdere leven.
Adrianne van Rheenen en Karel van de Graaf
Zijn bekendheid verwierf hij met zijn praatprogramma Karel. Zijn doorbraak had hij te danken aan een aflevering waarin hij voor- en tegenstanders van het militair regime in Suriname aan het woord liet, een gesprek dat uitliep op een schietincident. Het voorval haalde de wereldpers.
Van de Graaf werkte uiteindelijk bijna veertig jaar bij de AVRO, waar hij vertrok na een conflict over zijn nevenactiviteiten. Hij kreeg een forse ontslagvergoeding mee, waar discussie over ontstond.
Op 14 november 2023 overleed hij in zijn woonplaats Amersfoort aan de gevolgen van de ziekte van Alzheimer.
Botte Jellema volgt zijn spoor terug en praat met oud-collega en vriend Cees van der Wel, oud-AVRO directeur Willemijn Maas en Karels weduwe Adrianne van Rheenen.
Wat blijft, na de dood van Karel van de Graaf?
Uitgezonden in op zondag 4 augustus op NPO Radio 1. Terugluisteren kan via Spotify, NPO Radio 1 of in jouw podcastapp.
Computer maakt nieuw liedje, op basis van wat artiesten ooit hebben verzonnen. Dat is generatieve muziek-AI. Vandaag schrijft De Volkskrant in een relatief klein artikeltje dat Universal, Warner en Sony – de grootste platenlabels – een rechtszaak zijn begonnen tegen twee bedrijven die mensen in staat stellen om muziek te genereren met AI.
Dit lijkt mij groot nieuws. Ik heb niet superveel verstand van recht, maar volgens mij is dit een schot voor open doel. Ik vind dat er een groot verschil zit tussen artiesten die zich laten inspireren door eerder gemaakt werk, en computers die akkoordenschema’s, melodieën en stijlen in een database stoppen, analyseren, en daarna een liedje uitrekenen.
De muziekindustrie (en alle creatieve vakgebieden) heeft niet voor niets van alles opgetuigd rond auteursrecht. Wie ooit iets creatiefs heeft gemaakt en verkocht, weet dat er ogenblikkelijk contracten om de hoek komen kijken. Dat is volkomen terecht, want helaas laat creatief werk zich makkelijk kopiëren – Napster, cassettebandjes, jpg’s… Dat dek je dus in. Een database aanleggen van bestaande muziek en dat zakelijk gebruiken mag niet zomaar.
Na twee decennia van ‘move fast and break things’ – het al dan niet uitgesproken motto van disruptieve bedrijven zoals Facebook, Uber, AirBnB en andere oliegestookte nieuwe techbedrijven – dacht ik dat we daar wel klaar mee waren. Het is bullshit, je breekt dingen die anderen voor je moeten opruimen, en het zijn vooral nieuwe manieren om de arbeidersklasse weer uit te buiten. De krankzinnige bedragen die deze bedrijven op de beurs waard zijn schreeuwen bubble, maar iedereen is te druk met geld tellen.
Als kleine creatieveling lukt het mij nooit om tegen generatieve muziek-AI te strijden. Op de site van mijn podcast staat dat ik geen toestemming geef voor het gebruiken van de audio en onze teksten voor het trainen van AI. Maar ik weet vrij zeker dat dit wel gebeurt – op hoeveel HD’s van AI-bedrijfjes zouden onze MP3’s inmiddels te vinden zijn.
De grote platenbazen Warner, Sony en Universal vinden kennelijk dat hun catalogus met echte muziek meer waard is dan generatieve-AI-muziek waard kan worden, en die tekenen ze dus niet, maar klagen ze aan. Dat kan ook de kleine creatieveling helpen. Ze moeten daarna wel even doorpakken, en niet alleen deze twee kleine startups voor de rechter dagen. Hoewel het misschien makkelijker is om een precedent te krijgen in een gevecht met een kleinere partij, die nog niet gesterkt wordt met Saudische oliemiljarden.
Onder de streep dringt zich een prangende en eigenlijk nergens gestelde vraag op: why? Waarom willen we AI die muziek maakt? Denk je werkelijk dat het je gaat lukken om het recept voor een hit uit te laten rekenen door AI? Ga je dan touren? “Hallo Pinkpop! Hier zijn The Prompts, met ‘nummer in de stijl van Billy Jean en Under Presure!’”.
Ik besef heus dat ik een man ben die tegen de wolken staat te schreeuwen. Want EDM is ook muziek, al moet je er wel wat te slikken bij nemen. Een DJ die een ‘set’ afspeelt en met z’n handen zwaait terwijl er nog wat pyrotechniek wordt afgestoken is ook muziek. En dat ik liever in het Bimhuis, Paradiso en het Concertgebouw zit, is niet erg relevant voor de uitkomst.
Dat ik deze rechtszaak een schot voor open doel noem, zeg ik vanuit de bias van een creatieve maker. Of een (Amerikaanse) rechter er ook zo naar kijkt is nog maar de vraag. Ik heb zelf geen interesse in AI-muziek, ook als ik het niet als zodanig zou herkennen. De prompt ‘maak een song die als twee druppels lijkt op Happy van Pharrell maar waar we juridisch mee wegkomen’ is een lege gimmick, en verspilling van bronnen. En je zou als techsector (en de daar over schrijvenden) ook eens een keer moreel kunnen tonen.
Gaan we rekencapaciteit en AI inzetten om een hit uit te rekenen, of gebruik je dat voor vrede, democratie, duurzaamheid en gezondheid? Ik wil het gezegd hebben, want die dingen lijken niet erg op de radar te staan van de move fast and break things-types. Helaas.
