Documentair

Ik maak audiodocumentaires, over de meest uiteenlopende onderwerpen. Soms persoonlijk, soms ook helemaal niet. Het is fijn om ergens eens helemaal in te duiken en ik heb veel plezier in het vorm geven aan gelaagde audioverhalen. Ik maak de verhalen zelfstandig, uiteraard met eindredactie van de opdrachtgevers. Ik werk(te) voor titels als NTR Radio 4, RadioDoc/ HollandDoc op NPO Radio 1, VPRO De Avonden en HUMAN Wat Blijft op NPO Radio 1.

Hieronder staan samenvattingen van mijn documentaires, links naar uitgebreidere verhalen en terugluisterlinkjes.

‘Erwin Olaf’ podcast IM voor Wat Blijft van HUMAN

Fotograaf Erwin Olaf wilde dat zijn werk na zijn dood op een goede plek te zien zou zijn. Dat is gelukt: zijn ‘Hope Portrait 5’ hing als eerste foto ooit in de eregalerij van het Rijksmuseum. Maar ondanks dat hij grote internationale bekendheid verwierf, zijn werk tot Nederlands erfgoed werd benoemd en hij hoffotograaf was, bleef Erwin Olaf ook altijd onzeker. Met Mattie Boom van het Rijksmuseum, fotoconservator Wim van Sinderen, en met fotograaf Jasper Groen, die veel van hem leerde als zijn stagiair.

Te beluisteren in elke podcast app in de serie ‘Wat Blijft‘, op Spotify en op de site van NPO Radio 1. Gepubliceerd in december 2023.

‘Gert Hekma’ podcast IM voor Wat Blijft van HUMAN

Socioloog Gert Hekma was oprichter van de vakgroep ‘homostudies’ aan de Universiteit van Amsterdam en schrijver van het boek ABC van perversies. Hij was een controversieel wetenschapper, vooral door zijn uitspraken over seksualiteit bij kinderen. Botte Jellema volgt zijn spoor terug met collega-wetenschapper Linda Duits, schrijver Stephan Sanders en echtgenoot Mattias Duyves.

Te beluisteren in de podcast ‘Wat Blijft‘ en op de site van NPO Radio 1. Gepubliceerd in december 2022.

‘Frits Veerman’ podcast IM voor Wat Blijft van HUMAN

“Deze zaak is te groot om in de doofpot te stoppen, voor mij persoonlijk, maar ook voor de wereld”, zei klokkenluider Frits Veerman, die tot zijn dood streed voor gerechtigheid. Nadat hij een Pakistaanse collega op atoomspionage had betrapt werd hij ernstig dwarsgezeten door Nederlandse veiligheidsdiensten. Botte Jellema volgt zijn spoor terug met natuurkundige Dirk van Delft, Lousewies van der Laan van Transparency International en met zijn kinderen Paul en Joke.

Te beluisteren in de podcast ‘Wat Blijft‘ en op de site van NPO Radio 1. Gepubliceerd in juli 2022.

‘100 jaar Matthäus’ podcastserie voor NPO Radio 4

Voor de podcastserie Het Verhaal van NPO Radio 4 maakte ik een serie van vijf afleveringen over het eeuwfeest van de Nederlandse Bachvereniging.

De Nederlandse Bachvereniging bestaat 100 jaar. Als je nu 100 jaar geleden hebt bedacht dat je de Matthäus-Passion wilt uitvoeren zoals Bach het heeft bedoeld, en je musici hebben zich de laatste veertig jaar gespecialiseerd in de muziek van Bach, dan is er onderhand wel een definitieve, perfecte Matthäus-Passion, toch? Over die vraag gaat de podcast 100 Jaar Matthäus.

Het barokorkest van de Nederlandse Bachvereniging in 2020 – foto: Nederlandse Bachvereniging

In deze serie kom je meer te weten over de geschiedenis van de Nederlandse Bachvereniging en hoor je meer over die grote, niet te vermijden Matthäus-Passion en de Nederlandse uitvoeringstraditie. 

Podcastmaker Botte Jellema gaat met Marloes Biermans, artistiek medewerker bij de Nederlandse Bachvereniging, op onderzoek uit. Ze gaan op bezoek bij: Jos van Veldhoven, meer dan 35 jaar dirigent van de Nederlandse Bachvereniging; Shunske Sato, concertmeester en huidige artistiek leider van de Bachvereniging; Leo van Doeselaar, organist met wortels in de Bachvereniging sinds 1981 en zelfs nog daarvoor; Tom Huizinga, die jarenlang tenor zong in het koor van de Bachvereniging; Femke Huizinga, Toms dochter en altvioliste bij de Bachvereniging en Marten Root, fluitist van de Bachvereniging. Marloes leidt Botte rond in de Grote Kerk in Naarden.

De serie is te vinden in de podcast Het Verhaal, te beluisteren in Apple Podcasts, Google Podcasts, op Spotify, en op de site van NPO Radio 4. Gepubliceerd in april 2022.

‘Sweelinck Nu’ podcastserie voor NPO Radio 4

In oktober 2021 is het vierhonderd jaar geleden dat de Nederlandse componist Jan Pieterszoon Sweelinck overleed. Voor de NTR en NPO Radio 4 maakte ik een vijfdelige podcastserie over deze grote en wereldwijd geëerde componist. Sweelinck’s invloed op de Westerse klassieke muziek is groot, en bereikte Bach via de Noord-Duitse Orgelschool. Hij stond ooit op het briefje van vijfentwintig gulden en het Amsterdamse conservatorium was naar hem vernoemd. Maar Sweelinck is misschien wel de minst bekende Bekende Nederlander – dus wat is Sweelinck Nu?

Te luisteren als de eerste afleveringen van de podcast ‘Het Verhaal‘, en op de site van NPO Radio 4. Gepubliceerd in oktober 2021.

‘Fryslân Regenboogprovincie’ voor RadioDoc (DOCS) van NPO Radio 1

2020 was een rampjaar. Toen ik werd gevraagd of ik een bijdrage kon leveren aan de laatste RadioDoc op NPO Radio 1, zei ik: misschien is het een goed idee om iets te maken over iets dat dit jaar wél is gelukt. Ik had op dat moment net de televisiedocumentaire Rainbow Warrior van Omrop Fryslân gezien. Daarin wordt Sipke-Jan Bousema gevolgd bij zijn strijd om van Fryslân een regenboogprovincie te maken. Dat moet een goed verhaal zijn. Toch? meer >>

Te beluisteren in de laatste aflevering van RadioDoc, hier op Spotify. Gepubliceerd in december 2020.

‘Bernard Haitink’ podcast IM voor Wat Blijft van HUMAN

In de podcastserie Wat blijft volgen interviewers het spoor terug van recent overleden Nederlanders. Wat hebben zij écht betekend? Wat kunnen we leren van hun leven? En hoe leven zij voort?

Met Wat blijft zet HUMAN een necrologieën-bibliotheek op in een nieuwe vorm: een podcast. Wat blijft biedt een intieme kijk in het leven van recent overleden Nederlanders, door de ogen van kenners en nabestaanden.

Bernard Haitink in 2018 – foto: Milagro Elstak, op concertgebouworkest.nl

Bernard Haitink was een van de grootste dirigenten ter wereld en werd door musici een tovenaar genoemd. Wat was zijn magie? Botte Jellema volgt zijn spoor terug met altviolist en jeugdvriend Wim ten Have, violist bij het Concertgebouworkest Caroline Strumphler, en dirigent Manoj Kamps.

Te beluisteren in de podcast Wat Blijft en op de site van NPO Radio 1. Gepubliceerd in december 2021.

‘Hand in Hand – Ronnie en Jasper’ voor VPRO RadioDoc

Twee jaar hiervoor, april 2017, werden Ronnie en Jasper op een brug in Arnhem in elkaar geslagen. Ze liepen er hand in hand, en er is gescholden met ‘vieze flikker’ en andere homofobe woorden. Het was anti-homogeweld. Brede maatschappelijke verontwaardiging volgde en mannen gingen massaal hand in hand op de foto op sociale media. Wat is er na twee jaar van rechtszaken nog over van deze verontwaardiging?

Gepubliceerd in juni 2019. Meer >>

En verder terug…

Nathan voor VPRO RadioDoc – Nathan is een student uit Den Haag, over wie ik voor RadioDoc een portret maakte. Het is een verhaal over een jong leven dat een slechte start had, over je verhouden tot anderen, en over leven en dood. Gepubliceerd in maart 2018. Meer >>
Als ze maar van me af blijven voor VPRO RadioDoc – Hoe is het gesteld met de homo-emancipatie in Nederland? De vraag drong zich meer en meer op aan mij. Zeker toen Ronnie en Jasper begin april 2017 in elkaar werden geslagen in Arnhem, omdat ze hand in hand liepen. Het zoveelste geval van anti-homogeweld. Het geeft een onveilig gevoel, en het is lastig te rijmen met het feit dat Nederland al jaren bovenaan staat in de lijstjes over homoacceptatie. Gepubliceerd in april 2017. Meer >>
Vier jaar Vogelaar voor NTR RadioDoc – Ik woon in de Indische buurt in Amsterdam, een van de Vogelaarwijken. Vernoemd naar minister Vogelaar die in 2007 het plan lanceerde om van veertig probleemwijken binnen acht jaar veertig prachtwijken te maken. We zijn vier jaar verder, halverwege. De wijkaanpak wordt momenteel getoetst door de overheid, binnenkort verschijnt het commissierapport. Ik ga alvast op pad in mijn eigen buurt. Gepubliceerd in februari 2011. Meer >>
Broadcaster voor VPRO De Avonden & RadioDoc – Naar New York vliegen, afspreken met een vriendin van Jeff Buckley en vervolgens op zijn gitaar mogen spelen. Deze droom kwam voor mij uit. Niet eerder kreeg iemand toegang tot dat instrument van de inmiddels elf jaar geleden overleden singer/songwriter. Voor het VPRO-radioprogramma De Avonden maakte ik een documentaire over het gitaarmodel Fender Telecaster. Jeff Buckley is een van de bekendste bespelers van dit model gitaar. Deze documentaire is ook uitgezonden in Holland Doc op Radio 1. Gepubliceerd in mei 2008. Meer >>
De Bijlmertapes voor VPRO RadioDoc – Op 4 oktober 1992, vijfentwintig jaar geleden, stortte er een Boeing van El Al neer in de Amsterdamse Bijlmer. Ik ontving kort geleden een belangwekkend mailtje van een medewerker van Stadsarchief Amsterdam: “Onlangs kregen wij hier een nieuw deel politiearchief binnen. Het gaat om alle mobilofoonverkeer van de politie tijdens de Bijlmerramp en alle telefoontjes die binnenkwamen”. Dit was het begin van een speurtocht. Gepubliceerd in september 2017. Meer >>
Portret van Pim de Kuijer voor VPRO RadioDoc – In juli 2017 was het drie jaar geleden dat Pim de Kuijer om het leven kwam als inzittende van MH17. Dit is een portret van Pim de Kuijer, in samenwerking met de mensen achter de Pim de Kuijer Lezing en Echt Gebeurd (Toomler). Hier terug te luisteren (10 min).
Spizzichino bekkens voor VPRO De Avonden. – Bekkens. Op het oog zijn het zulke simpele stalen schijven. Maar voor slagwerkers is het ontzettend belangrijk gereedschap in hun instrument. Ze geven er veel geld aan uit. Haye Jellema, mijn broer, is professioneel drummer. Hij kocht voor 900 dollar een tweedehands ‘Spizzichino’-bekken. Een ongelooflijk bedrag, vond ik. Haye stelde voor Roberto Spizzichino in Italië op te zoeken, de enige op de wereld die bekkens maakt met de hand – voor zover bekend. Gepubliceerd in januari 2010. Meer >>