Nathan

Nathan is een student uit Den Haag, over wie radiomaker Botte Jellema voor RadioDoc een portret maakte. Het is een verhaal over een jong leven dat een slechte start had, over je verhouden tot anderen, en over leven en dood.

De jeugd van Nathan (23) was een valse start. Hij werd door zijn moeder verwaarloosd, door zijn klasgenoten niet begrepen en gepest, en door zijn multi-etnische familie in een keurslijf gedwongen. “Als je het allemaal in één film stopt is het overdreven”, zegt de orthopedagoog die hem als puber hielp. Nathan moest voor iedereen een andere rol spelen, en kreeg daarbij geen ruimte voor zichzelf. Het had dramatische gevolgen.

In de radiodocumentaire ‘Nathan’ horen we hoe een jonge man probeert op te krabbelen uit de puinhopen van zijn jeugd. Nathan vertelt over de diepe dalen, de radicale keuzes en zijn strijd voor een betamelijk bestaan.

‘Nathan’ is een documentaire over hoe het vinden van jezelf een kwestie van leven of dood kan zijn.

Nathan
De documentaire is uiteraard vernoemd naar de hoofdpersoon. Maar over de titel van de documentaire is nog wel wat meer te zeggen. Zo heeft Nathan bijvoorbeeld zelf zijn eigen naam gekozen, om een reden die duidelijk wordt bij beluistering. Documentairemaker Botte Jellema kent Nathan alleen bij deze naam en wil dit ook zo houden. Je hoort dan ook geen andere naam in de documentaire.

Ook hoor je geen achternaam. Het is niet lastig om Nathan te googlen, maar ‘reversed’ wordt het lastiger. En dat is de bedoeling. Nathan wilde bijvoorbeeld niet dat zijn moeder aan het woord kwam in de documentaire. Dat heeft maker Botte Jellema gerespecteerd, en hij probeert door het achterwege laten van Nathans achternaam haar en andere familieleden niet ongewild te associeren met dit verhaal.

Hierbij dan ook een verzoek aan luisteraar en lezer om dit te respecteren.

Emotionele verwaarlozing
Een belangrijk onderwerp van de documentaire, zonder dat dit letterlijk zo wordt benoemd, is wat psychologen ‘emotionele verwaarlozing’ noemen. In het calvinistische Nederland werd er nooit veel over gesproken, maar deze vorm van psychische kindermishandeling komt steeds meer op de kaart te staan. We hebben het hier niet over dat een kind wel eens boos wordt toegesproken, naar z’n kamer wordt gestuurd of over huislijke situaties waarin heftige woorden vallen. Dat is niet zorgelijk.

In sommige gezinnen echter blijft het daar niet bij. Om met de woorden van MIND (bekend van hun hulplijn korrelatie) te spreken:

Daar krijgen kinderen voortdurend van hun ouder(s) te horen dat ze niets waard zijn, worden ze afgesnauwd of uitgescholden en kunnen ze zich niet veilig voelen. Of ze krijgen nauwelijks aandacht en kunnen hun verhaal niet kwijt.

In zulke gevallen worden kinderen psychisch mishandeld of emotioneel verwaarloosd. Kinderen kunnen daar ernstige psychische problemen door krijgen en zelfs voor hun leven worden beschadigd.

Het ‘verwaarlozen’ begint in de vroege jeugd, en gaat over de primaire verzorger van het kind. Jeffrey Young & Jenet Klosko, die het standaardwerk ‘Leven in je Leven‘ (1994) schreven, noemen een aantal bronnen van emotionele verwaarlozing:

  • De moeder [lees: primaire verzorger] is koud en afstandelijk. Ze geeft te weinig lichamelijke koestering. Ze houdt het kind niet genoeg vast en knuffelt het niet genoeg.
  • Het kind krijgt niet het gevoel geliefd te zijn, dat het belangrijk is en speciaal.
  • Het kind krijgt niet genoeg tijd en aandacht.
  • De moeder kan de behoeften van het kind niet goed aanvoelen. Ze kan zich niet goed inleven in zijn wereld. Ze heeft geen echt contact met hem.
  • De moeder troost het kind niet. Zo kan het niet leren om zichzelf te troosten of getroost te worden.
  • De ouders geven het kind geen leiding, geen houvast. Het kan van niemand op aan.

De gevolgen hiervan zijn niet voor iedereen gelijk. Het is ook bij volwassenen niet altijd meteen duidelijk dat er sprake is geweest van emotionele verwaarlozing. Het is vaak meer een gevoel dan een gedachte, zo schrijven Young & Klosko:

Het gevoel dat je altijd alleen zal blijven, dat bepaalde dingen niet voor jou weggelegd zijn. Dat ze nooit naar je zullen luisteren, dat niemand je ooit echt zal begrijpen.

De kern is dat emotionele verwaarlozing iemand voor het leven kan tekenen. Het kan zijn dat alle relaties, met familie, vrienden en partners, bepaald worden door deze ervaring uit de jeugd.

Taboe
Ook Nathan noemt wat hem is overkomen emotionele verwaarlozing. Daar kwam nog veel meer bij, zoals fysieke verwaarlozing, multiculturele problemen, gepest worden op school, gescheiden ouders, etcetera. Emotionele verwaarlozing kan daarin een vermenigvuldigingsfactor zijn, oftewel, alles alleen nog maar erger maken. Laten we zeggen dat je er waarschijnlijk niet met een heel positief zelfbeeld uit komt.

Het is buitengewoon lastig om de strijd aan te gaan met deze ingesleten gedachtenpatronen en onbewuste wereldbeelden. In de documentaire horen we hoe Nathan daar regelmatig tegenaan is gebotst. Hij heeft hiervoor gelukkig op het juiste moment de juiste mensen getroffen; en dan bedoelen we professionele hulpverleners. Eén daarvan hoor je ook in deze documentaire. Er zijn er meer.

Het is in onze cultuur een taboe om over deze zaken te spreken. Al snel wordt er neerbuigend gedaan, want ‘daar moet je toch tegen kunnen’, en hoe vaak worden er niet grappen gemaakt over ‘misschien een slechte jeugd gehad’. Zolang het grappig is, is er inderdaad weinig aan de hand.

Maar net deze woorden en gedachten kunnen onderdeel uit maken van de weerstand tegen een probleem onder ogen durven zien. Ook is het een negatie van een probleem dat voor sommige mensen zeer serieus is. Terwijl het letterlijk en figuurlijk levens kan redden om er wel over te kunnen praten.

Ook dat was een van de intenties bij het maken van deze documentaire.

Mede mogelijk gemaakt door, en dank aan:

  • Anton de Goede, eindredacteur RadioDoc
  • Bart Westerlaken, componist van de muziek
  • Ludwig Volbeda, idee en medewerking
  • Janneke van de Hesseweg, orthopedagoog
  • Paul Deneer, decaan KABK/ Hogeschool der Kunsten Den Haag
  • Jair Stein, Bart Westerlaken en Ype Driessen voor tips en support
  • Ramston op FreeSound voor ambient geluid Libanon
    en natuurlijk Nathan.

Concept, productie, opnames, samenstelling en montage: Botte Jellema

De uitzending van deze documentaire is in het programma RadioDoc van VPRO en NTR, op zondag 4 maart tussen 21 en 22u op NPO Radio 1.