De impact van vijftig jaar The Velvet Underground & Nico – reportage voor VPRO’s Nooit Meer Slapen

Op 12 maart is het precies vijftig jaar geleden dat het iconische debuutalbum ‘The Velvet Underground & Nico’ verscheen. Hoewel het destijds werd genegeerd, kreeg het album later alom waardering als een van de meest vooruitstrevende en invloedrijke platen aller tijden. Muziekjournalist Peter Bruyn schreef er een boek over: ‘De plaat die rock volwassen maakte: The Velvet Underground & Nico’. Verslaggever Botte Jellema bespreekt met Bruyn wat het belang van de plaat is geweest, en laat gitarist Anne Soldaat vertellen wat het album voor hem heeft betekend.

(foto: Flashback CC BY-NC-SA 2.0)

Gisteravond uitgezonden in VPRO’s Nooit Meer Slapen op NPO Radio 1.

De 10 meest interessante gitaristen van North Sea Jazz 2016

De gitaar speelt nooit echt een hoofdrol op het North Sea Jazz Festival. Je struikelt er over de zangers, saxofonisten en trompettisten, maar de zessnaar is zeldzaam. Ook dit jaar zijn de gitaristen als solisten weer erg schaars. Onterecht, vind ik als grote liefhebber van het instrument. Daarom speur ik ieder jaar het programma af op interessante gitaristen. Dit jaar wil ik die speurtocht met je delen.

Ik zoek echte gitaristen. Dus niet mensen die zichzelf op gitaar begeleiden, maar interessante solisten en de meest tighte guitar cats, met een sound die er toe doet. Van 17 tot 80 jaar, in welke stijl dan ook.

Wat zijn de tien meest interessante gitaristen op North Sea Jazz 2016… Hieronder vind je een lijstje dat niet de pretentie heeft om compleet of ultiem waar te zijn. Maar als het net zo leuk is om te lezen als om te maken, dan ga je nu veel plezier beleven. En hopelijk ook op het festival zelf, natuurlijk. In willekeurige volgorde:

1. Budy Guy
Vrijdag, Nile

Bijna 80, wat op zich al een reden is om hem te gaan zien. Een rasechte bluesman, maar ook een showman, zo bleek bij eerdere optredens van Guy op het festival. Wanneer zie je nou een man van 80 gitaarspelen ‘met zijn tanden’? Guy teert trouwens niet op zijn indrukwekkende verleden als artiest, want vorig jaar bracht hij nog een nieuw album uit. Op North Sea Jazz neemt hij zijn protegé mee, zoals NSJ het omschrijft: de 17-jarige gitarist Quinn Sullivan.

2. Captain Kirk Douglas (The Roots)
Vrijdag, Nile

Wie The Roots niet kent heeft eigenlijk weinig op North Sea Jazz te zoeken. ‘Captn Kirk’ speelt sinds 2003 bij de band, dus vlak nadat ze hun gigahit The Seed 2.0 hadden opgenomen, met die fenomenale gitaarpartij van Cody Chesnutt. Big shoes to fill. Reden dat hij in dit lijstje komt is dat Douglas opereert naast drummer en bandleider ?uestlove. De relatie drummer-gitarist is onwijs onderschat, als je het mij vraagt. Prince gooide ooit een gitaar van Douglas kapot, in de TV-show Late Night with Jimmy Fallon.

3. James Hunter
Vrijdag, Congo

Zijn laatste album, van dit jaar, heeft James Hunter gemaakt bij Daptones Records. En dat hoor je; de oude soulsound, gecombineerd met smeuïge R&B en moddervette grooves. James Hunter is de zanger van het sextet dat op NSJ staat, en speelt gitaar. Dat doet hij heel verdienstelijk, maar ik kom er niet uit of hij qua gitaar nou een begeleider is of niet. En derhalve of echt hij thuis hoort in dit lijstje. We zullen het moeten zien. Ik geef ‘m het voordeel van de twijfel wat dit lijstje betreft.

4. Pat Metheny
Zaterdag, Amazon (plusconcert)

Een plusconcert, dus je moet extra betalen als je dit wil meemaken. Pat Metheny speelt samen met Ron Carter (double bass), die bijna tachtig is en met zo’n beetje alle jazzgrootheden van de wereld heeft gespeeld. Double Bass is niet erg groot als lead-instrument, maar Carter zal zeker niet ‘de begeleider’ van Metheny zijn hier. Metheny is een van de grootste en meest invloedrijke gitaristen, die bij NSJ ‘modern creative’ heet. Friemelde hij voorheen graag met alle mogelijke apparatuur; deze keer wordt het een ‘akoestische’ sessie. Metheny had in 1985 met David Bowie een kolossale hit ‘This is Not America’.

5. Robin Nolan (Benjamin Herman & The Robin Nolan Trio)
Zaterdag, Hudson

Vorig jaar bracht Robin Nolan met zijn trio én met de Nederlands/Britse saxofonist de EP ‘Swing de Paris’ uit, wat echt een juweeltje is om naar te luisteren. Herman stort zich met gitarist Robin Nolan in de wereld van de gipsy swing. Het trio van Nolan laat zich inspireren door de legendarische gitarist Django Reinhardt. De virtuositeit van de gipsy gitaristen heeft de laatste jaren om onduidelijke redenen wat kitscherige trekjes gekregen, maar luister er maar eens goed naar. Robin’s broer Kevin speelt ook gitaar in het trio, dus verwacht hier akoestisch gitaargeweld. Ze staan in de Hudson, wat een fikse zaal is om te vullen.

6. Jesse van Ruller (Maartje Meijer Band)
Zaterdag, Volga

Maartje ken ik niet, en ze speelt waarschijnlijk ook geen gitaar. Maar ze heeft wel een gitarist in haar band, namelijk Jesse van Ruller. Van Ruller is een enorm expressieve gitarist, die al ruim twintig jaar tot de beste jazzgitarist van Nederland wordt gerekend. Voor zover het een wedstrijd is. Onder zijn bezielende leiding, als docent aan het conservatorium van Amsterdam, is er al weer een hele nieuwe generatie fantastische gitaristen opgestaan, zoals Reinier Baas. Als je Van Rullers naam invoert bij de zoekfunctie van de website van North Sea Jazz, krijg je een aardige indruk wat hij onderhand heeft gedaan in Nederland. Bij dit concert heeft hij een bescheiden rol, in een band van een zangeres (of: zijn zangeres… ze zijn getrouwd heb ik uit betrouwbare bron). Verheug je op zijn solo’s, licks en gewoon losjes rondgestrooide magische nootjes!

7. Jac van Exter (Jungle by Night)
Zaterdag, Mississippi

Naar een concert van Jungle by Night ga je niet voor een individuele muzikant, je wil de groep zien en het concert beleven. Deze groep van negen jongemannen uit Amsterdam opereert sinds 2010 op een hoog niveau en ze zijn retestrak geworden. Ze luisterden van jongs af aan naar wereldmuziek, en dan bedoel ik dus: ‘meer dan 3FM’. En dat hoor je terug in Jac’s spel. Op hun laatste album staat gitaarwerk dat het goed beluisteren echt waard is. De mannen hebben een enorme ontwikkeling doorgemaakt en traden onlangs nog op onder het festival der festivals: Glastonbury. Vergeet de zitplaatsen in de Mississippi.

8. John Scofield (Scofield Mehldau Guiliana)
Zondag, Hudson

Eigenlijk een must voor de gitaarliefhebber, wat trouwens net zo goed een reden kan zijn om het over te slaan. De gitaarprofessor John Scofield staat op elke editie van NSJ. Ik neem hier de tekst bij het concert van NSJ schaamteloos over. ‘Elke keer wat anders, is het motto van gitarist John Scofield (1951). In 2013 verraste hij met het album Überjam Deux, waarin teruggreep naar het recept van jazzfunk en fusion dat hij in 2002 al uitprobeerde. Daarna kwam het album Juice met de groep Medeski, Scofield, Martin & Wood, en vervolgens weer iets totaal anders: Past Present (2015) met onder meer zijn oude maatje Joe Lovano. North Sea Jazz laat hem horen met een andere oude bekende, pianist Brad Mehldau (1970), met wie hij het album Works For Me (2000) maakte. We kennen Mehldau in ons land als een eminente pianist, die de kunst van het triospel op een hoger plan heeft gebracht, maar ook formidabel is als solist. De veelgevraagde drummer (zoals op Bowie’s Black Star) Mark Guiliana (1980) maakt het trio compleet. Er is speciaal voor deze unieke samenstelling nieuwe muziek gecomponeerd, een garantie voor opwindende electric jazz.’

9. Ulco Bed (Candy Dulfer)
Zondag, Nile

Ooit heb ik Candy geïnterviewd, waarbij ik haar als terzijde vroeg hoe het nou zit met haar gitarist Ulco Bed, die al sinds mensenheugenis met haar speelt. Ik heb jaren geleden uitvoerig zitten studeren op zijn licks en slagjes, en tóch lukte het me nooit om het zo strak te krijgen als Bed. Dat ligt in de eerste plaats aan mij, uiteraard, maar zijn funkslagjes bevestigen wat ik eerder al schreef over de relatie drummer-gitarist. Fascinerend! Candy vertelde dat Bed van het podium kan komen en over funkstukken waar geen micrometer speling in zat nóg kan zeggen dat het hem niet tight genoeg was. Misschien vind ik zijn solo’s niet de meest inventieve die ik heb gehoord, maar dat hij een strakke funktijger is, blijkt wel uit wat Candy daarna tegen me zei: “Prince wilde hem hebben. Maar hij wilde niet.”

10. VanBinsbergen Playstation
Zondag, Madeira

Corry van Binsbergen is de enige vrouw in dit rijtje. Dat is op zichzelf niet zo best, maar dan hebben we het wel over een bijzonder creatieve gitarist, die bovendien gewoon Nederlandse is. Ze speelde jaren met haar band Corrie en de Grote Brokken, en speelde en produceerde de serie Schrijvers In Concert, een combinatie van muziek en literatuur. VanBinsbergen Playstation trad twee jaar geleden op tijdens het muzikale alternatief voor het boekenbal ‘Het Brokkenbal’. Dat was zo leuk dat achtkoppige band door is gegaan en een goed ontvangen live-CD opnam. Van Binsbergen speelt als een van de laatste acts op deze editie van het festival, en moet concurreren met Scofield en Simply Red. Kies maar!

“Okay, maar nu heb je Joe Bonamassa overgeslagen..!”

Klopt. Die zag ik een aantal jaren geleden op North Sea Jazz. En ik vond er echt geen fluit aan. Maar als je wil: op zondag, in de Nile.

Filmpjes van Transition voor Vrije Geluiden

Voor muziekplatform Vrije Geluiden van de VPRO mocht ik filmpjes maken op het nieuwe jazzfestival Transition in Utrecht. Het zijn interviews met de artiesten die optraden in de zaal Pandora, waar de optredens terug te luisteren (en te zien) zijn op de site van Vrije Geluiden.

Bijvoorbeeld met Shabaka Hutchings van Sons of Kemet…

Maar we spraken ook met Logan Richardson, Gideon van Gelder, Makaya McCraven en Vlaams fenomeen STUFF.. Lees ook de verslagen van de optredens op de site.

De interviews zijn geproduceerd door de goede mensen van Vrije Geluiden. Het camerawerk in de zalen en b-roll is van Aad van Nieuwkerk; dat van het interview is van mij. Net als het geluid en de montage. Onwijs leuk om te maken!

D’Angelo in Paradiso *****

Eén keer per jaar overviel het me: hoe zou het met D’Angelo zijn? De man die ik in 2000 dat onvergetelijke optreden op North Sea Jazz zag geven.

Dan googlede ik hem, en kwam er achter dat zijn nieuwe album toch echt op het punt stond om uit te komen. Om er daarna een jaar niets meer over te horen. Of om te lezen dat hij was opgepakt voor drugsbezit, of zijn auto in de prak had gereden. Maar geen muziek.

Tot eind 2014 het er toch ineens was: Black Messiah. Het album oogstte meteen veel lof en werd ook veel besproken. Maar, dankzij mijn niet-aflatende D’Angelo-gegoogle, ontdekte ik in oktober al dat hij naar Paradiso zou komen om op te treden.

Ik smeet er meteen meer dan zeventig euro op stuk. En dat was maar goed ook. Want na de release van zijn album ging het hard met de kaarten – er kwamen twee extra concerten bij in Nederland en alles was in een mum van tijd uitverkocht. Gisteravond was het zo ver: het eerste concert van D’Angelo And The Vanguard in Paradiso, The Second Coming tour.

En het was briljant.

Meneer begon bijna een uur later dan de bedoeling was, maar dat waren we onderhand wel gewend. Daarna volgde een show die tweeëneenhalf uur zou duren, met twee toegiften die meer leken op een tweede en derde set – omdat ze ieder nog een half uur extra muziek waren.

IMG_1466

Het gespeelde was een mix van Black Messiah en oudere hits, met een grote nadruk op het eerste. De setlist verschijnt vast hier nog wel. Bij beluistering van het album heb ik vaak gedacht: hoe zou hij dat in vredesnaam op het podium willen doen. Maar daar heeft hij zelf geen enkele moeite mee.

En dat zit ‘m vooral hier in: hij is een van de beste popmuzikanten op de wereld.

De stem van D’Angelo kan grommen, gillen, grunten, zonder dat zijn prachtige falset er onder lijdt. Hij kan funken, rocken, en daarna een gevoelige ballad inzetten en het is allemaal geloofwaardig en goed. De meester van de Neo-Soul doet dingen met zijn stem, dat ik dacht: jongen, je moet morgen nog een keer, en overmorgen weer, zou je dat nou wel… maar gelukkig wel.

Zijn timing is magistraal en de controle over zijn band is iets waar je alleen maar kippenvel van kan krijgen.

HIMG_1463et zegt net zoveel over de kwaliteiten van zijn muzikanten trouwens, maar als je je band in een dik funknummer in één klap stil kan leggen, en per maat met het opsteken van een aantal vingers het zelfde aantal accenten kan laten spelen in een razend tempo, en je doet dat niet twee of drie keer, maar dertig keer… en als je dan ter afsluiting in je microfoon roept ‘twentyseven and a half’ en je hoort dan zevenentwintig en een half accent… ja. Diep respect.

D’Angelo speelde halverwege het optreden twee indrukwekkende nummers achter elkaar.

The Charade is het centrale nummer van Black Messiah, met de kernzin ‘All we wanted was a chance to talk, instead we got outlined in chalk‘; een aanklacht tegen de behandeling van zwarte mensen in Amerika. Zeer actueel geworden door de tragische gebeurtenissen in Ferguson, eind vorig jaar. D’Angelo speelde dat nummer met een opgeknoopte, bezoedelde, vermoeide Amerikaanse vlag op zijn rug. Een vuist in de lucht. Ingehouden gitaar, prachtige harmonieën, een verstikt afgebroken refrein… Dat zorgde voor kippenvel.

Het tweede nummer, meteen daar achteraan, was Sugah Daddy. Een funkfeestje, waarin D’Angelo laat zien dat hij Prince, Michael Jackson en James Brown naar de kroon steekt.

Het dak ging er af.

IMG_1458Vanuit de zaal was er grote waardering voor de muzikanten. Het mooist was dat te horen bij de afsluiter, een uitgesponnen versie van ‘Untitled (How Does It Feel)’, waarbij de muzikanten één voor één het podium verlaten. Op het laatst staan alleen D’Angelo en zijn oerdegelijke, trouwe maatje bassist Pino Palladino er nog. Palladino krijgt een moment om te soleren, en in de stilte roept iemand uit de zaal keihard “Pino we love you”, waarna heel Paradiso in juichen uitbarst en Pino een grote glimlach krijgt… prachtig.

Tweeëneenhalf uur heb ik in de muziek gezeten, niets leidde af.

De muzikanten van D’Angelo’s nieuwe band The Vanguard (met dus wel oude vertrouwde Palladino) speelden oerdegelijk, vrolijk, interessant, speels en betrouwbaar, het was een lust voor het oor.

IMG_1468En D’Angelo. Niet alleen heeft hij zich hernomen door na vijftien jaar een briljant album af te leveren, ook heeft hij zichzelf hervonden. Hij is inmiddels 41, en ziet er fantastisch uit.

Een glimlach zo breed als het podium van Paradiso, energiek alsof er nooit wat is gebeurd, een feestje bouwend, een boodschap verkondigend, controle hebbend, grappen makend, flirtend… en dan zo muzikaal zijn.

Magistraal.

Bimhuis 40 jaar: het Noord-Zuidlijn filmpje!

Het wereldberoemde jazzpodium Bimhuis in Amsterdam viert de 40e verjaardag dit jaar. De Konrad Koselleck Bigband speelde op 6 oktober 2014 een storytellingjazzgig, met onder andere deze improvisatie door trombonist Bastiaan Woltjer in de hagelnieuwe Noord-Zuidlijn metrotunnel, onder De Dam. Geniet van de waanzinnige akoestiek, en hoe Bastiaan er mee speelt!

Trombone: Bastiaan Woltjer
Arrangementen: Konrad Koselleck (met Bastiaan in de tunnel)
Camera: Bart Westerlaken
Video editing, idee, storyteller: Botte Jellema
Locatie: Dienst Metro Amsterdam
Podium: Bimhuis Amsterdam

En onze tunneltoegift: