De Regenboogvlag – een opinie

Er gaat iets niet goed in de emancipatiestrijd van LGBTQIAP+, en de nieuw ontworpen ‘progress’-vlag is daar een goed voorbeeld van.

De ‘oude’ regenboogvlag werd hoog gehouden toen ik op de Dam stond na de aanslag in Orlando. De vlag stond op mijn wang bij de Amsterdam Pride. De vlag hangt aan de gevel van een van mijn favoriete koffietenten. De vlag hangt voor de ‘lesbische’ kroeg om de hoek bij mijn studio. De vlag heeft de kleuren van het keycord dat ik kreeg van Ellie Lust in haar functie bij Roze in Blauw. Harvey Milk hield ‘m hoog, zoals zovele activisten, hij wappert op gemeentehuizen als het er toe doet, en overal in de wereld waar ik ‘m zie, ben ik trots.

‘A reboot of the LGBTQ Pride flag with an emphasis on inclusion and progression.’ – Daniel Quasar (2018)

De geschiedenis van de vlag is complex en hier en daar banaal. De eerste vlag, ontworpen door Gilbert Baker in 1978 had acht strepen, en was afgeleid van The Flag of the Races uit de hippiebeweging. De kleuren van de banen kregen wel een betekenis, maar dat was geen representatie van groepen: 

  • Roze – Sex
  • Rood – Leven
  • Oranje – Helen
  • Geel – Zonlicht
  • Groen – Natuur
  • Turquoise – Magie/Kunst
  • Indigo – Rust
  • Violet – Geest

Er was moeilijk aan de kleur roze te komen, waarna Baker die er af liet. Daarna was er een paraderoute die aan beide kanten versierd zou worden door de regenboogstrepen, en men wilde de helft van de kleuren aan de ene kant en de helft aan de andere. Met zeven ging dat niet lekker, dus werd ook turquoise weggedaan. Zo is de regenboogvlag met zes banen ontstaan.

Zoals ik zei, hier en daar is de geschiedenis banaal, zoals altijd. Maar belangrijk is dat er een idee achter de vlag ontstond, door het gebruik er van door diverse activisten. Met het relatief willekeurig dumpen van twee van de kleuren, kan je ook niet meer vasthouden aan de oorspronkelijke betekenissen van de banen. 

De regenboogvlag van de LGBT-beweging

De ‘oude’ regenboogvlag heeft alleen als geheel een betekenis. Er worden in de laatste jaren voortdurend pogingen (😉)gedaan om de vlag op te waarderen. Niets is voor de eeuwigheid, en evolutie is mooi, maar evolutie betekent doorgaans wel dat het volgende beter is dan het voorgaande. En ik geloof niet dat dit hier het geval is.

De jongste poging – of nou ja, de poging is ook al weer een jaar oud – de vlag te ‘updaten’ is een kickstarter waarin aan de linkerkant in een driehoek banen verschijnen die wél betekenis hebben. Deze zogenaamde ‘progress’-flag, en de bedenker schrijft er over:

When the Pride flag was recreated in the last year to include both black/brown stripes as well as the trans stripes included this year, I wanted to see if there could be more emphasis in the design of the flag to give it more meaning.

De schrijver geeft zich dus al rekenschap van het feit dat er een probleem is met betekenisvolle banen op een vlag waarin de banen geen betekenis hebben. Maar laat zich daar niet door hinderen, want: ‘We need to always keep progress moving forward in all aspects of our community.’ Dat is een nobel streven, maar ik geloof niet dat deze vlag ‘moving forward’ is. 

Er een zwarte, bruine, roze en lichtblauwe baan bij, alsmede een witte driehoek. Die laatste drie kleuren komen van de Transgender Pride Flag, ontworpen door Monica Helms (er bestaan een aantal, maar dit is de bekendste). Zij schreef er over: 

The stripes at the top and bottom are light blue, the traditional color for baby boys. The stripes next to them are pink, the traditional color for baby girls. The stripe in the middle is white, for those who are transitioning or consider themselves having a neutral or undefined gender.

Transgender Pride Flag van Monica Helms

Dat zijn banen die ergens voor staan. En dat is fantastisch; ik zie de Transgender Pride Flag steeds vaker op Prides, en ik hoop van harte dat deze nog heel vaak met trots hoog wordt gehouden. 

De bedenker van de nieuwe ‘progress’-vlag schrijft over de zwarte en bruine banen in het ontwerp:

[representing] marginalized POC communities (brown, black), as well as those living with AIDS, those no longer living, and the stigma surrounding them (black)

Betekenisvolle banen, waarbij trots en herdenken door elkaar lopen. Er zijn goede redenen voor aandacht voor gemarginaliseerde PoC. Dit geldt ook voor mensen die met ‘AIDS’ leven (ik had voor ‘hiv’ gekozen in de tekst, maar soit), en zeker ook voor hen die met de stigma’s daaromtrent moeten dealen. Er is een sterke, terechte roep om erkenning, waarmee men zich afzet tegen assimilatie, oftewel het opgaan in een grotere groep. Men wil gezien worden AS IS, en niet zich moeten aanpassen voor acceptatie. 

Hier kan ik mijn volledig in vinden. Het is overigens geen nieuwe gedachte: bij de discussie over de invoering van het huwelijk voor mensen van gelijk geslacht (‘homohuwelijk’) wilden sommige LHB’ers er niets van weten: het huwelijk is hetero-normatief, en wat moeten ‘wij’ daar mee? Ook zij zetten zich af tegen assimilatie, onderwijl onverminderd voor acceptatie strijdend.

Maar het idee van zonder assimilatie emanciperen van gemarginaliseerde individuen, botst met de uitbreiding van de regenboogvlag met representatieve banen. 

De kleuren van de regenboogvlag zijn samen een afspiegeling van de diversiteit van de gehele regenbooggemeenschap, wereldwijd. Waarom zouden individuen waarvan nu wordt gezegd dat ze zich er niet onder thuis voelen, zich wel thuis voelen in een nieuwe lus die om een bepaalde groep wordt gelegd? Want dat is wat er gebeurt bij de ‘progress’-vlag.

Individuen die niet willen assimileren zouden zich moeten schikken in bepaalde banen van een vlag, die een groep representeren. Dat klinkt als assimilatie. Een individu dat niet in een hokje wil heeft meer aan een symbool dat voor een groter idee staat, dan aan een symbool dat is opgebouwd uit onderdelen waarin je je dan maar moet schikken. Daar komt nog bij dat je nooit iedereen kan representeren of voldoende kan representeren, tenzij je een overkoepelende representatie kiest. En dat is de regenboogvlag.

Om mijzelf als voorbeeld te nemen: ik noem mezelf homo. Er zit ook een vleugje bi in mij. Dat moet dan allemaal vallen onder de oude regenboogkleuren. Daarnaast heb ik als homoman een complex en frustrerend seksleven doordat ik me mijn hele leven heb moeten verhouden tot hiv: alles wat maar in de buurt komt van seks staat bij mij meteen in het teken van Het Voorkomen Van. Derhalve hoort bij mij ook de zwarte baan uit de driehoek van de ‘progress’-vlag. Maar ook weer niet helemaal, want een deel van het zwart staat voor gemarginaliseerde PoC-communities, waar ik als wit persoon duidelijk niet toe behoor. Wel heb ik dan weer moeten dealen met een relatief strenge religieuze opvoeding, maar dat is (nog) geen baan op de vlag. Ik kom oorspronkelijk uit een lage sociaal-economische klasse, waar ook geen baan voor is. Verder ben ik erg trots op het feit dat het me is gelukt een universitaire studie te voltooien, en dat was een inspanning die ik zelf zeker een baan zou toekennen. Ik ben me zeer bewust van het feit dat ik het in het leven niet slecht heb getroffen, alleen betekent dat nog niet dat het een smooth ride is.

Mijn identiteit is een complex aan zaken die ik niet stuk voor stuk gerepresenteerd zie in de regenboogvlag. Maar het is wel mijn vlag!

Ik vind het problematisch dat er getornd wordt aan het idee achter de regenboogvlag. De oude regenboogvlag is geen assimilatievlag, en is dat ook nooit geweest. Er is geen representatie. Vergeet die ‘progress’-vlag. Met de oude zijn we nog niet klaar.

Rood – oranje – geel – groen – blauw – paars: een afspiegeling van diversiteit, ingezet als zodanig, en voorlopig de beste optie, voor iedereen. Ik hoop heel erg dat dit grote en belangrijke idee omarmd blijft worden. Want er is naar buiten toe veel meer om voor te strijden.

De polyamorie-boot op de Utrechtse Pride van 2019, met een mooie eigen vlag