Hup, Wouter Koolmees! – Vertaalde column voor Omrop Fryslân Radio

In het verhaal Ivanhoe van Sir Walter Scott uit 1819, komt een karakter voor dat Maurice de Bracy heet. Hij is de kapitein van de Free Companions, een bende huurlingen. Hij zegt op een gegeven moment: “I offered Richard the service of my Free Lances, and he refused them… thanks to the bustling times, a man of action will always find employment.” Maurice bood Richard zijn vrije speer aan, zijn free lance, en zo komen wij aan de term freelancer.

Ik ben freelancer, ZZP’er. Maar het gaat al een tijdje niet zo goed tussen freelancers en de overheid / Belastingdienst. Ondernemer zijn heeft namelijk een aantal fiscale voordelen, die er zijn omdat je als ondernemer niet meedoet aan pensioenopbouw, WAO en nog wat van die dingen: oftewel, je moet zelf zorgen dat je wat spaart voor de oude dag en voor wanneer je een tijdje niet kan werken. De overheid springt dan niet bij, zoals ze wel doet bij werknemers.

Aardig wat mensen zijn niet zo snugger en denken: dat zien we dan wel weer, en de overheid helpt iedereen in nood, toch? Dus laat maar, ik word ondernemer, profiteer van de gunstige fiscale regels en ga op vakantie van het geld. Maar doe niet mee aan arbeidsongeschiktheidsverzekeringen of iets dergelijks, of iets voor de oude dag. Andere mensen zijn juist wel snugger, en zagen deze situatie als een fantastische manier om goedkoper personeel te hebben.

Dat begon zo’n tien jaar geleden, toen langzaam het bezorgen van pakketjes een vlucht begon te nemen, doordat we onze spulletjes meer en meer online bestelden. PostNL, pakketjesbezorger van het eerste uur, gooide het op een akkoordje met de Belastingdienst, en ontsloeg een zwikje bezorgers. Die konden daarna als ZZP’er aan de slag voor PostNL. Het was deze ‘freelancers’ niet toegestaan om voor andere bezorgers te werken; ze reden in busjes met het logo van PostNL er op rond; en hadden kleding van dat bedrijf aan.

Iedereen met gezond verstand, en misschien wat kennis van Ivanhoe, kan bedenken dat dat niet kan. Richard, zo hij gebruik wil maken van de diensten van Maurice, heeft een keuze: Maurice helemaal achter zijn zaak en uitsluitend zijn zaak krijgen, betekent dat Richard hem moet aannemen als personeel. Doet Richard dat niet en huurt hij Maurice als ZZP’er in, dan moet hij er rekening mee houden dat Maurice z’n lance ook beschikbaar stelt of komt voor anderen. Daar heeft Richard in dat geval niets over te zeggen. Een eenvoudige keuze.

Het aantal ZZP’ers is de laatste jaren in Nederland geëxplodeerd. Dit zaakje liep dus volledig uit de hand, niet in de laatste plaats omdat de Belastingdienst geen toezicht hield. Zo kon het gebeuren dat er vijf jaar geleden werd aangekondigd dat er een nieuwe wet zou komen. Helaas werd dat een prutswet, en kregen vooral professionals zoals journalisten, ICT’ers en andere dienstverleners het lastig, én een bak papierwerk er bij. Terwijl eenvoudig werk – en ik zeg dit met alle respect – zoals het bezorgen van pakketjes zonder problemen in de PostNL-constructie door kon gaan.

Sterker nog, we hebben alleen maar meer van dit soort dienstverleners er bij gekregen in de laatste jaren. Aanbieders in de zogenaamde platformeconomie, dus Uber, Helpling, Deliveroo en Thuisbezorgd. Allemaal tussenhandelaren op gigantische schaal, die anderen het werk laten doen. En dat het liefst zo goedkoop mogelijk, dus als ze een fiscaal geitenpaadje kunnen vinden, dan gebruiken ze dat natuurlijk.

Deze week deed de rechter uitspraak in een zaak die Deliveroo-bezorger en PvdA-politicus Sytze Ferwerda had aangespannen tegen Deliveroo. Die heeft namelijk al het personeel er uit gegooid en heeft er ZZP’ers van gemaakt. Dezelfde PostNL-constructie: kleding met logo’s, strikte werkorders en niet voor anderen mogen werken. De rechter sprak: er is geen wettelijke basis waarop Ferwerda moet worden aangenomen als personeel.

En zo zijn we als freelancers verder van huis dan ooit tevoren. De wetgever laat het afweten, de Belastingdienst kijkt de andere kant op, en Ferwerda en zijn kompanen moeten maar zien hoe ze de rekeningen betalen wanneer ze ziek worden, en hoe ze pensioen opbouwen. Minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees is op dit moment bezig om in dit ingewikkelde dossier tot goede wetgeving te komen. En dat dit nodig is, kan bijna niet duidelijker worden.

‘Thanks to the bustling times, a man of action will always find employment’ – dankzij de goede tijden zal een handige jongen altijd werk vinden. Maar tijden worden ook weer eens anders. En vooralsnog heeft Richard dan een goeie aan Wouter Koolmees, en kan Maurice op geen enkele manier aankloppen bij hem.

Op donderdag 26 juli uitgesproken op Omrop Fryslân Radio.

Auteur: Botte Jellema

Botte Jellema (1977) is journalist, presentator, podcast- en documentairemaker. Hij is freelancer en werkt onder andere voor omroepen en programma's op NPO Radio1. Hij heeft een groot hart voor journalistiek, media, communicatie en verhalen.